Zamość – twierdza otwarta. Takim hasłem reklamuje się Miasto Zamoyskich. Trudno o lepsze, bo ta niegdyś prywatna twierdza dziś zaprasza turystów z całego świata. Darmowe atrakcje Zamościa powinny zachęcić Was do zobaczenia tego najbardziej unikatowego układu miejskiego w całej Polsce, z częściowo zachowanymi murami obronnymi. Zamojskie Stare Miasto zostało wpisane na listę UNESCO.

Zarówno zabytki Zamościa jak i dzikie tereny Zamojszczyzny są „warte zachodu”, jak całe województwo lubelskie. Wiedzieliście, że jedynie w tym rejonie żyje suseł perełkowany zagrożony wyginięciem?

1. Perła renesansu, miasto prywatne – niezwykły Zamość

Zamość powstał dopiero w 1580 roku na mocy lokacji Jana Zamoyskiego  – stał się stolicą Ordynacji Zamoyskiej i siedzibą rodu. To innymi słowy zupełnie prywatne miasto– twierdza zaprojektowana zgodnie z planem od A do Z. Miasto samowystarczalne, idealne, planowane od postaw.

Oczywiście Zamość rozrósł się i dziś sięga daleko za pierwotne mury miejskie. Jego późniejsze dzielnice zachowują zupełnie odrębny charakter, ale to właśnie staromiejska zabudowa jest istną perłą renesansu. Jeśli Zamość kojarzy nam się z niewielką miejscowością na wschodzie Polski z pięknym rynkiem i ratuszem, to koniecznie tu przyjedźmy i dowiedzmy się więcej. Powiedzieć tylko tyle, to jak nic nie powiedzieć. Darmowe atrakcje Zamościa na pewno Was oczarują.

2. Miasto idealne

źródło: wikicommons

Bernardo Morando – to nazwisko warte zapamiętania. Włoski architekt Zamoyskich miał zaprojektować miasto tak, by spełniało wszelkie założenia idealnego. Najważniejszy miał być Pałac Zamoyskich, jako oś wytyczono ul. Grodzką, a centrotwórczą rolę pełnił Rynek Wielki. Przy nim stanął zaś ratusz. Z Rynku Wielkiego główne ulice prowadziły do Rynku Solnego i Rynku Wodnego oraz placu katedralnego i placu z kościołem Św. Katarzyny. W murach znalazło się miejsce dla czterech kościołów i klasztoru oraz synagogi.

3. Ratusz i rynek

Wszystko na Starym Mieście zachwyca. Najbardziej miał zachwycać Rynek Wielki, którego nazwa mówi sama za siebie. Kwadratowy plac o boku stu metrów nie jest największym rynkiem w Polsce, ale ponieważ jest pusty, sprawia wrażenie dużo większego. Charakterystyczne w nim jest to, że ratusz znajduje się nie na środku, ale przy jednej z pierzei. Jest ku temu powód. To Pałac Zamoyskich miał wyróżniać się wśród zabudowy jako najważniejszy, Jan Zamoyski nie pozwolił, by konkurencję stanowił ratusz. To daje wrażenie dużej przestrzeni, która latem zapełnia się ogródkami kawiarni.

W 1591 roku stanął pierwszy ratusz, manierystyczno-barokowy z 52-metrową wieżą. Charakterystyczne schody dobudowano do niego dopiero w XVIII w. W czasie zaborów został przekształcony w więzienie i szpital. Był wielokrotnie remontowany, w tym po zniszczeniach podczas II wojny światowej. Ostatnia renowacja zakończyła się w 2010 roku. W sezonie codziennie w południe, z wieży ratusza rozlega się w trzy strony świata zamojski hejnał. Tak już się utarło, że hejnalista nie zwraca się w stronę Krakowa – za czasów Jana Zamoyskiego siedziby króla, którego nie popierał.

4. Padwa północy

Wokół Rynku Wielkiego stoją charakterystyczne kamieniczki, najsłynniejsze są te ormiańskie, na tej samej pierzei, co ratusz. Wyróżniają się attykami osłaniającymi dach. Są położone przy ul. Ormiańskiej, mają różnorakie kolory i nazwy: jest kamienica Pod Małżeństwem, Pod Aniołem czy też Pod Madonną. Były zamieszkiwane przez różne bogate rody, po wojnie głównie żydowskie. Dziś w niektórych z nich mieści się siedziba Muzeum Zamojskiego. Dzięki swojemu urokliwemu charakterowi, Zamość zwany jest Padwą północy.

5. Kościoły i religie

Franciszkański Kościół Zwiastowania NMP jest jednym z kilku za murami Starego Miasta. Zakonnicy zostali sprowadzeni przez Jana Zamoyskiego do sprawowania działalności duszpasterskiej. Zbudowali największy kościół w Zamościu.

Zamoyski zgodził się także na osiedlanie się Żydów, którzy szybko zaczęli stanowić połowę ludności miasta. Mieli synagogę i domy modlitwy. Tu działali pisarze i poeci Salomon Ettinger i Icchaak Lejb Perec, a także urodziła się Róża Luksemburg. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili w Zamościu getto. Wywieźli kilka tysięcy Żydów do obozu zagłady w Bełżcu, część rozstrzelali. Dawniej znajdował się też w Zamościu kościół ormiański. Został rozebrany, a żydowskie domy modlitwy nie pełnią już swojej funkcji.

6. Stara Brama

Stara Brama Lubelska w Zamościu jest częścią dawnych fortyfikacji. To ją Jan Zamoyski kazał zamurować po wizycie Jana Batorego – obiecał królowi, że nikt poza nim już nią nie przejdzie. W bramie niegdyś przetrzymywano też więźniów. W XIX w. zbudowano Nową Bramę Lubelską.

7. Podwale

Charakterystyczne mury obronne ciągną się w Zamościu wzdłuż Łabuńki i dawnych wałów. Ich pozostałości pozwalają dziś nakreślić dawny kształt miasta. W Zamościu ostało się niemal w całości kilka bastionów i Furta Wodna.

8. Pomnik Zamoyskiego

Pomnik hetmana Jana Zamoyskiego na koniu znajduje się przed Pałacem Zamoyskich. Odsłonięto go w 2005 roku, 400 lat po śmierci hetmana. Obecnie pałac po wielu przebudowach nie jest już tak piękny jak dawniej. W swej historii był już renesansowy, barokowy i klasycystyczny. Ten pierwszy, zbudowany wraz z arsenałem, musiał wyglądać szczególnie okazale.

9. Niezwykłe schody

Schody pojawiły się przed zamojskim ratuszem dopiero w XVIII wieku i są wysunięte w stosunku do całej budowli. Maskują to, że bryła ratusza jest niesymetryczna: jego lewa część patrząc od frontu ma ponad metr szerokości więcej. Tuż przed schodami na ziemi możemy dostrzec XVII-wieczny bruku oraz tablicę, upamiętniającą udział Józefa Piłsudskiego we mszy na Rynku Wielkim w Zamościu w 1922 roku.

A jakie są wasze ulubione darmowe atrakcje Zamościa?