Kamienna wieża zamku w Czchowie wyrasta ponad drzewa na wzgórzu nad Dunajcem. Przez stulecia pilnowano stąd drogi prowadzącej na Węgry. Dziś zabytek przechodzi kolejną zmianę: od końca lipca 2026 roku zamek pozostaje zamknięty do odwołania z powodu remontu. Zdjęcia w tym materiale pokazują wygląd sprzed obecnych prac, a wystawę archeologiczną przeniesiono do centrum miasta.
Najpierw była strażnica
Początki zachowanej wieży sięgają przełomu XIII i XIV wieku. Na wzgórzu stała początkowo sama kamienna strażnica. Dopiero później otoczono ją murami i dobudowano część mieszkalną, tworząc niewielki zamek. Wieża stanowiła więc rdzeń rozwijającego się założenia, a nie końcowy dodatek do gotowej rezydencji.
Położenie nad doliną Dunajca wiązało się ze szlakiem handlowym na Węgry. Przy tej drodze działała komora celna. Zamek służył kontroli ważnego ruchu ludzi i towarów, a z czasem był również siedzibą sądu ziemskiego. W takich miejscach obrona, administracja i pieniądze spotykały się bardzo blisko siebie.
Z 1356 roku pochodzi wzmianka o zarządcy zamku, burgrabim Imramie, synu Żegoty. To konkretny ślad funkcjonowania instytucji, wykraczający poza opowieść o anonimowych rycerzach. Królewska warownia potrzebowała ludzi odpowiedzialnych za codzienną pracę i utrzymanie.
Co przetrwało z dawnego zamku
Najbardziej rozpoznawalnym elementem pozostaje cylindryczna wieża. Na starszych fotografiach dobrze widać jej masywny kamienny trzon i później ukształtowaną górną partię. Zachowany mur należy odróżnić od elementów odtworzonych podczas kolejnych prac konserwatorskich.
Od 1993 roku prowadzono badania i zabezpieczanie ruin, a w 2000 roku obiekt udostępniono zwiedzającym. Następny wyraźny etap nastąpił w 2018 roku: odtworzono między innymi wieżę bramną, drewniany pomost i fragment dawnej zabudowy mieszkalnej. Widok zamku znany z nowszych pocztówek zawiera zatem także współczesne rekonstrukcje.
Fotografia z 2025 roku pozwala zobaczyć ten stan przed obecnym remontem. Nie dokumentuje postępu aktualnej inwestycji. Przy zabytku, którego sylwetka zmienia się wskutek prac, data zdjęcia pomaga uniknąć oczekiwania, że na miejscu zobaczymy dokładnie taki sam układ.
Wieża ma otrzymać nową górną część
Zapowiedziane w 2026 roku prace obejmują konserwację i nadbudowę wieży o około sześć metrów oraz urządzenie tarasu widokowego. Przewidziano także nowe schody wewnętrzne i modernizację dojścia. Jest to opis planowanego zakresu, nie informacja o gotowej już atrakcji.
Zamknięcie dotyczy zamku, a roboty obejmują również elementy otoczenia. Nie należy więc planować wejścia na wzgórze ani zakładać, że remont ogranicza się do jednego niedostępnego pomieszczenia. Termin i zakres ponownego otwarcia poda administrator po zakończeniu odpowiednich prac.
Wystawa znalazła tymczasowy adres
Na czas remontu przedmioty znalezione podczas badań archeologicznych można poznawać w „Galeryjce” przy ulicy Rynek 2, przy siedzibie Miejskiego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w Czchowie. To osobny punkt wizyty w centrum miasta. Dostępność wystawy trzeba ustalić u jej gospodarza.
Zabytki archeologiczne pokazują inną skalę historii niż wieża widziana z oddali. Fragment przedmiotu używanego przez dawnych mieszkańców dotyczy codzienności, podczas gdy masywne mury łatwiej kojarzą się z obroną. Przeniesienie ekspozycji pozwala zachować ten wątek także podczas przerwy w zwiedzaniu zamku.
Gdzie sprawdzić zmianę dostępności
Obowiązujący komunikat publikuje MOKSiR w Czchowie. Starsze przewodniki podające sezonowe wejścia na wieżę nie uwzględniają obecnego zamknięcia. Przy planowaniu podróży pierwszeństwo ma aktualna informacja administratora.
Jeśli celem wyjazdu jest zwiedzanie zamkowych wnętrz, inne możliwości przedstawiają artykuły o zamku w Wiśniczu i małopolskich warowniach. Każdy z tych obiektów ma własny harmonogram. Powrót na czchowską wieżę warto zaplanować dopiero po oficjalnym potwierdzeniu jej ponownego udostępnienia.
