W województwie podkarpackim, na odcinku zaledwie 18 kilometrów znajdują się trzy opuszczone cerkwie, które niszczeją w zapomnieniu. Stoją w niewielkich miejscowościach – Cewkowie, Starym Dzikowie i Starych Oleszycach. Kiedyś miejsca modlitwy i zadumy, dziś przypominają nieco scenografię do filmu grozy. Dlaczego o nich zapomniano?

Cerkiew św. Dymitra w Starym Dzikowie

opuszczone cerkwie
Cerkiew św. Dymitra w Starym Dzikowie, fot. Shutterstock

W miejscu cerkwi św. Dymitra w Starym Dzikowie znajdowało się już kilka miejsc kultu religijnego. Najstarsza cerkiew powstała prawdopodobnie w I połowie XVI wieku. Obecna została wzniesiona w 1904 roku, a projektował ją Teodor Mielniczuk. Cerkiew św. Dymitra zbudowano w stylu neobizantyjskim, na planie krzyża, z wydzielonym od wschodu trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Obok cerkwi znajduje się dzwonnica parawanowa na cztery dzwony, z tego elementu zachowała się jedynie sama konstrukcja.

Pod koniec II wojny światowej nastąpiły masowe wysiedlenia ludności ukraińskiej. Przeprowadzano je na pograniczu polsko-ukraińskim w oparciu o kryterium etniczne. W ich wyniku ludność korzystająca z cerkwi opuściła te tereny i parafia greckokatolicka przestała istnieć.

Opuszczone cerkwie czasami są wykorzystywane do innych celów. Wkrótce po zakończeniu działalności parafii w Dzikowie została ona przeznaczona na magazyn Gminnej Spółdzielni. Później przez wiele lat była niewykorzystana. Drugie życie otrzymała na chwilę w 2007 roku. Wtedy to w cerkwi były realizowane sceny do filmu Andrzeja Wajdy – Post Mortem. Opowieść katyńska. Do dziś wewnątrz znajdują się elementy scenografii.

Cerkiew Opieki Matki Bożej w Starych Oleszycach

opuszczone cerkwie
Cerkiew Opieki Matki Bożej w Starych Oleszycach, fot. Shutterstock

Cerkiew Opieki Matki Bożej w Starych Oleszycach powstała w 1913 roku. Tuż obok znajduje się rozległy cmentarz oraz murowana dzwonnica. Cerkiew została zbudowana na planie krzyża, z centralną kopułą. Przy wejściu do świątyni wznosi się zdobiony portal, a po bokach dwie zakrystie. Historia upadku cerkwi jest taka sama jak tej w Starym Dzikowie – po wysiedleniach nikt już nie interesował się budynkiem.

To być może ostatni moment aby podziwiać piękne tego miejsca. Chociaż cerkiew w Starych Oleszycach była użytkowa po przeprowadzeniu przesiedleń (w latach 1947-1989 służyła za magazyn), to wnętrze pozostaje zachowane w całkiem dobrym stanie. Zachowała się m. in. przepiękna polichromia wewnątrz kopuły. Na czterech głównych kolumnach zobaczyć można wizerunki ewangelistów – św. Łukasza, św. Marka, św. Jana oraz św. Mateusza.

Niestety gołym okiem widać, że brak opieki i remontów nie służy obiektowi i popada on w coraz większą ruinę. Cerkiew została wpisana na listę zabytków wymagających natychmiastowej opieki, jednak do dnia dzisiejszego w tym miejscu nie rozpoczęły się żadne prace.

Opuszczone cerkwie – Parafia św. Dymitra w Cewkowie

opuszczone cerkwie
Opuszczona cerkiew w Cewkowie, fot. Shutterstock

Cerkiew św. Dymitra w Cewkowie to najstarsza parafia w zestawieniu. Została zbudowana w 1844 roku. W 1925 roku zaplanowano remont, który miał ujednolicić przestrzeń wnętrza i ukształtować bryłę świątyni. Wyposażenie cerkwi i zabytkowy ikonostas zostały uratowane i obecnie można je oglądać w Muzeum Kresów w Lubaczowie. Wewnątrz można podziwiać piękne malowidła ścienne.

Ciężko powiedzieć dlaczego nikt nie zajmuje się tymi miejscami. Opuszczone cerkwie na Podkarpaciu podupadają i jeśli nikt nie zainteresuje się ich stanem, wkrótce oglądać będziemy same ruiny. Pozostaje mieć nadzieję, że te wartościowe obiekty, wkrótce zostaną ocalone od zapomnienia.

opuszczone cerkwie
Cerkiew w Starych Oleszycach, fot. Shutterstock
opuszczone cerkwie
Zabytkowa dzwonnica, fot. Shutterstock
opuszczone cerkwie
Wnętrze cerkwi w Cewkowie, fot. Shutterstock

Poprzedni artykułPark Mużakowski – tam, gdzie sztuka przemienia się w naturę
Następny artykułZamek w Pieskowej Skale – zbójecka twierdza
blank
Jej pasją są podróże. Chętnie pomaga spełniać innym ich podróżnicze marzenia. Kocha koty, niskobudżetowe wyjazdy i czytanie książek. W Polsce najbardziej zachwyca ją różnorodność i przepyszna kuchnia.