Wielcy Polacy – ich nazwiska zna każdy. Ale czy wiedzieliście na przykład, że Wanda Rutkiewicz mogła grać w reprezentacji Polski siatkarek? W naszym zestawieniu nie sposób przedstawić wszystkich zasłużonych Polaków, ani pełnych życiorysów tych, którzy się tu znaleźli. Zebraliśmy jednak wybrane ciekawostki, które mogą Was nieźle zaskoczyć.

1. Mikołaj Kopernik

Pomnik Mikołaja Koparnika, fot. Shutterstock
  • Astronom urodzony w Toruniu po latach studiów i pracy naukowej, spędzonych głównie za granicą (studiował prawo w Bolonii i medycynę w Padwie), zmarł we Fromborku w biedzie. W swych ostatnich latach żył bardzo skromnie.
  • Kopernik był polihistorem, inaczej polimatem, człowiekiem renesansu. To znaczy, że miał wiedzę z wielu dziedzin nauki: trudnił się medycyną, astronomią i prawem. Był także tłumaczem, studiował ekonomię, zajmował się matematyką i strategią wojskową. Został też kanclerzem kapituły warmińskiej (posiadał święcenia niższe, ale nie kapłańskie).
  • To antyczny astronom Arystarch z Samos, a nie Mikołaj Kopernik, jest autorem teorii o heliocentrycznej budowie wszechświata.
  • Mikołaj Kopernik od 1503 do 1538 r. był scholastykiem kościoła Świętego Krzyża na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu.
  • Dzieła Kopernika zostały złupione przez Szwedów podczas potopu szwedzkiego. Były to zbiory archiwum biskupów diecezji warmińskiej zgromadzone w katedrze we Fromborku. Dziś można je oglądać w zbiorach biblioteki uniwersytetu w Uppsali.
  • Rękopis O obrotach sfer niebieskich (De revolutionibus orbium coelestium), znajduje się w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej.

2. Maria Skłodowska-Curie

  • Maria nie mogła studiować w Królestwie Polskim. To dlatego nie wybrała którejś z uczelni na tych ziemiach, tylko wyjechała do Paryża na Sorbonę.
  • Radiochemia, którą zajmowała się Polka, nie była wcale rozwiniętą nauką. Chemiczka była prekursorką nowej gałęzi nauki.
  • Choć kojarzy nam się z chemią, to pierwszą Nagrodę Nobla otrzymała z fizyki wraz z mężem Pierre’em i Henrim Becquerelem za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości. Był 1903 rok. Z kolei samodzielną nagrodę otrzymała w 1911 roku z chemii za odkrycie polonu i radu oraz ich dalsze badania.
  • Tylko cztery osoby otrzymały Nagrodę Nobla więcej niż raz, wśród nich jest Polka.
  • Jako jedyna kobieta spoczywa w paryskim Panteonie (wraz z mężem).
  • Jedna z córek Marii i Piotra, Irène Joliot-Curie, także jest noblistką. Stało się to w 1935 r. Otrzymała nagrodę wraz z mężem Frédérikiem Joliot-Curie za odkrycie sztucznej promieniotwórczości.
  • Albert Einstein potrzebował listu rekomendacyjnego Marii Curie-Skłodowskiej, by dostać posadę na Politechnice w Zurichu.
  • Wielu sporów przysparza często pisownia nazwiska chemiczki. Tym samym mamy Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej i wiele ulic Marii Skłodowskiej-Curie. Ale żaden z tych zapisów nie jest błędny, sama noblistka używała wielu różnych form. Podpisywała się wielorako. Dziś panie w większości zapisują nazwisko po mężu jako drugie, ale ważniejsze jest tak naprawdę, który człon jest krótszy. Zapis Curie-Skłodowska jest częsty i wiąże się z pisaniem w języku polskim krótszych członów nazwiska czy przydomka jako pierwszych (tak jak Rydz-Śmigły, a nie Śmigły-Rydz, Bór-Komorowski, Boy-Żeleński itd.).

3. Ignacy Łukasiewicz

  • Ignacy Łukasiewicz trudnił się wcześniej farmacją.
  • Wynalazł lampę naftową i dorobił się fortuny na przemyśle naftowym. Łukasiewicz i inni wielcy Polacy – Tytus Trzecieski i Karol Klobassa-Zrencki, w Bóbrce założyli najstarszą kopalnię ropy naftowej na świecie.
  • Ropa miała być preparatem leczniczym. Dopiero po jej destylacji Łukasiewicz zrozumiał, że znajdzie ona zastosowanie jako paliwo.
  • Po raz pierwszy lampa Łukasiewicza przydała się podczas operacji nocnej we lwowskim szpitalu na Łyczakowie w 1853 roku.
  • Pieniądze, jakie chemik zdobył, wykładał na finansowanie szkół, szpitali, mostów, czy otwieranie kas zapomogowych. Był społecznikiem.
  • Był działaczem niepodległościowym. W 1845 roku został agentem Centralizacji Towarzystwa Demokratycznego Polskiego na Rzeszów. Aresztowanie Łukasiewicza i jego kolegów uniemożliwiło wybuch powstania w Rzeszowie.

4. Wanda Rutkiewicz

  • Wanda Rutkiewicz nie od razu została alpinistką. W tamtych czasach ciężko było zajmować się jedynie sportem. Miała zamiar utrzymywać się z pracy elektronika. Na Politechnice Wrocławskiej zdobyła dyplom inżyniera-elektronika i znalazła pracę w Instytucie Automatyki Systemów Energetycznych.
  • Wybitna himalaistka jako trzecia kobieta na świecie a pierwsza w Europie (oraz jako pierwszy Polak) stanęła na szczycie najwyższej góry świata, Mt Everestu. Jako pierwsza kobieta na świecie weszła na szczyt K2.
  • Była zapaloną działaczką na rzecz samodzielnego wspinania się kobiet, została autorką wielu publikacji i działała w klubach wysokogórskich.
  • Urodziła się na Żmudzi, ale mieszkała we Wrocławiu. Pierwsze szczyty zdobywała w Rudawach Janowickich.
  • W II LO we Wrocławiu grała w szkolnej drużynie siatkówki. Była w tym sporcie świetna i aspirowała do kadry Polski siatkarek.
  • Zginęła podczas wyprawy na Kanczendzongę (trzeci szczyt Ziemi, 8586 m n.p.m) 12 maja 1992 roku w wieku 49 lat. Jej ciała nigdy nie odnaleziono.

5. Fryderyk Chopin

  • Chopin przez pierwsze lata życia mieszkał w pałacu Skarbków w Żelazowej Woli. Podobno urodził się, gdy jego ojciec Mikołaj dawał koncert na skrzypcach. W późniejszych latach rodzina zamieszkała w Warszawie.
  • Fryderyk zaczął się uczyć gry na fortepianie w wieku zaledwie czterech lat.
  • Pierwsze polonezy Fryderyk Chopin skomponował mając niespełna 7 lat. Już wtedy był znany i koncertował kameralnie w Warszawie, m.in. na dworze księcia gubernatora Konstantego.
  • Pierwszy publiczny koncert Chopin zagrał w 1818 roku w wieku 8 lat w dzisiejszym Pałacu Prezydenckim (wtedy Pałacu Radziwiłłów).
  • W 1822 roku w wieku 12 lat, Fryderyk został ogłoszony geniuszem muzycznym w tomie Pamiętnika Warszawskiego.
  • W późniejszych latach, m.in. w wieku 15 lat, Chopin zagrał dla cara Aleksandra I. Wtedy dostał propozycję zostania nadwornym kompozytorem carskim, którą odrzucił.
  • Chopin pisał komedie i wiersze. Miał też dar parodiowania i podobno całkiem nieźle rysował i malował.
  • W 1830 roku w wieku zaledwie 20 lat, Chopin na zawsze opuścił Polskę.
  • Fryderyk stał się podziwiany bardzo szybko. Zrobił wrażenie na Liszcie i zaprzyjaźnił się z nim, podobnie jak z Vincenzo Bellinim i Hectorem Berliozem. Nie od razu jednak dysponował wielką fortuną więc uczył: księżne, baronowe, hrabiny i wiele innych znamienitych postaci.
  • Chopin oddał się komponowaniu gdy miał 25 lat. Wtedy też zaczął mocno wspierać polską emigrację i działać na rzecz towarzystw. Dofinansował m.in. Towarzystwo Politechniczne Polskie.
  • Utrzymywał serdeczne stosunki z Cyprianem Kamilem Norwidem, Adamem Mickiewiczem, Julianem Ursynem Niemcewiczem i Józefem Bemem.
  • Mówi się o jego związku ze starszą o sześć lat George Sand, podczas gdy z jej wspomnień wynika tylko, że żyli w głębokiej przypominającej celibat przyjaźni.
  • Chopin zapadł na gruźlicę lub mukowiscydozę (wtedy druga z tych chorób nie była rozpoznana, a ma podobne objawy).
  • Kompozytor zmarł w wieku 39 lat, 17 października 1849 roku. Jego pogrzeb w Paryżu zgromadził wiele znamienitych postaci.
  • W Dzienniku Polskim Cyprian Kamil Norwid zamieścił po Chopinie następujące wspomnienie: – Rodem Warszawianin, sercem Polak, a talentem świata obywatel Fryderyk Chopin, zszedł z tego świata.

6. Adam Mickiewicz

  • Mickiewicz urodził się prawdopodobnie w Nowogródku lub okolicach w 1798 roku. Gdy miał zaledwie 14 lat, zmarł jego ojciec. Trzy lata później Mickiewicz wyjechał do Wilna na uniwersytet.
  • Wielotorowe zainteresowania i trudne czasy skłoniły Mickiewicza do studiowania wielu kierunków i podjęcia nauki w seminarium nauczycielskim. Uczył się na Wydziale Nauk Fizycznych i Matematycznych, ale też chodził na wykłady na Wydział Nauk Moralnych i Politycznych. Nauki w uniwersyteckim Seminarium Nauczycielskim zagwarantowały mu potem posadę nauczyciela.
  • Pamiętacie na pewno Filomatów i Filaretów. W czasie studiów Mickiewicz założył z przyjacielem Tomaszem Zanem Towarzystwo Filomatyczne, natomiast w 1822 roku wraz ze zgromadzeniem Filaretów organizowało one spiskową edukację patriotyczną polskiej młodzieży w Wilnie.
  • Za udział w tajnych zgromadzeniach Mickiewicz został skazany na emigrację wgłąb Rosji, gdzie miał nauczać. Mieszkał w Petersburgu, następnie w Odessie, Moskwie oraz na Krymie. Potem emigrował (m.in. do Niemiec, Włoch, Szwajcarii).
  • W Paryżu był jedną z postaci Wielkiej Emigracji tak jak inni wielcy Polacy, m.in. Chopin. Działał nie tylko literacko, ale też na polu wojskowym. W czasie Wiosny Ludów w 1848 r. z jego inicjatywy we Włoszech powstał legion polski. Rok później Mickiewicz wydawał paryską Trybunę Ludów propagującą idee Wiosny Ludów.
  • Zmarł w 1855 roku podczas epidemii cholery w Konstantynopolu.