Strona głównaTop 10Średniowieczne miasta w Polsce. Które najstarsze?

Średniowieczne miasta w Polsce. Które najstarsze?

Miasta zwane polskimi Carcassone przypominają układem ulic o swej historii sięgającej średniowiecza. Nie brakuje nam osad lokowanych na prawie niemieckim na siatce ulic wokół rynku. Niektóre średniowieczne miasta w Polsce wciąż okalają zabytkowe mury. Oto najlepsze miejsca, by poczuć się jak przed wiekami – najstarsze miasta w Polsce na ostatnich slajdach.

Średniowieczne miasta w Polsce – Paczków

Średniowieczne miasta w Polsce – Paczków
Najstarsze miasta w Polsce – Paczków. Fot. Shutterstock

Paczków to miasto z układem parceli niemal idealnie zachowanym od czasów średniowiecza, z niemal pełnym przebiegiem murów, zachowanymi basztami i wieżami bramnymi.

Paczków lokowano na prawie niemieckim w 1254 roku, podobnie jak Bytom.

Gniezno

gniezno bazylika i deptak
Najstarsze miasta w Polsce – Gniezno. Tu zrodziły się polskie legendy. Fot. Shutterstock

Gniezno to szczególne miasto dla Polaków. To tutaj, na Wzgórzu Lecha w latach 940-941 powstało państwo Polan. Gniezno to również pierwsza stolica Polski i miasto, w którym Mieszko I przyjął Chrzest Polski. Miejsce to nazywane jest także Miastem Świętego Wojciecha.

Czytaj więcej: Gniezno – tu powstała Polska

Choć osada istniała już wcześniej, lokacja Gniezna jako miasta na prawie niemieckim nastąpiła w 1243 roku.

Chełmno

Chełmno zwane jest miastem zakochanych
Chełmno zwane jest miastem zakochanych. Fot. Shutterstock

To piękne pełne zabytków miasto o średniowiecznym układzie ulic w województwie kujawsko-pomorskim. Ulokowane jest na 9 wzgórzach nad Wisłą. Ale Chełmno to także polska stolica zakochanych, gdzie można zjeść bułeczki z lubczykiem czy też spędzić romantyczne chwile na ławeczce zakochanych.

Czytaj więcej: Chełmno – miasto zakochanych

Chełmno, podobnie jak Kwidzyń i Toruń to średniowieczne miasta lokowane w 1233 roku.

Byczyna

Byczyna – układ miejski z drona
Średniowieczne miasta w Polsce – Byczyna. Układ miejski z drona. Fot. urząd miasta w Byczynie

Byczyna wyróżnia się układem ulic niemal idealnie zachowanym od czasów średniowiecza. Szczególnie dobrze widać to na zdjęciu z drona. Otoczony murami gród jest niewielki, zamieszkały przez około 3 tys. mieszkańców. Stanowi jednak swoisty skansen – można się tam dosłownie przenieść niemal o tysiąclecie wstecz!

Byczyna była lokowana w 1228 roku.

Świebodzice

Średniowieczne miasta w Polsce – Świebodzice
Najstarsze miasta w Polsce – Świebodzice. Fot. Shutterstock

Niemiecka nazwa Świebodzic to Freiburg, co oznacza po polsku Wolne miasto. Pierwsza wzmianka historyczna o miejscowości pojawiła się w 1202 r., a lokacja miasta nastąpiła przed 1228 rokiem. Cały obszar staromiejski jest wpisany na listę zabytków. Możemy tutaj oglądać także budynek byłej łaźni, kościół par pw. św. Mikołaja z XIII w. i kościół ewangelicki śś. Piotra i Pawła z 1779 r.

Wrocław

Ostrów Tumski to najstarsza część miasta
Najstarsze miasta w Polsce – Wrocław. Fot. Shutterstock

Wrocław był jednym z najpotężniejszych miast, siedzibą biskupstwa, kasztelanów i książąt, ośrodkiem kupieckim. W X wieku na Ostrowie Tumskim istniał drewniany gród, przebudowany w 985 roku, a w 1166 r. pojawiły się tam kamienne zabudowania. Biskupstwo i diecezja wrocławska zostały erygowane w 1000 roku. Miasto lokowano na prawie niemieckim w 1226 roku.

Czytaj także: Darmowe atrakcje Wrocławia – Top 13

Średniowieczne miasta w Polsce – Krosno Odrzańskie

Zamek w Krośnie Odrzańskim
Zamek w Krośnie Odrzańskim. Fot. Shutterstock

W widocznym na zdjęciu zamku w Krośnie Odrzańskim mieszkali Henryk Brodaty i święta Jadwiga Śląska. Był ważną warownią obronną na granicy Dolnego Śląska. Gdy stracił na obronnym znaczeniu, stał się domem dla księżnych-wdów. Dla Henryka Brodatego był to ulubiony zamek. Miasto lokowano przed 1226 rokiem.

Czytaj także: Zamek w Krośnie Odrzańskim – ulubiona warownia księcia

Środa Śląska

Muzeum w Środzie Śląskiej
Muzeum w Środzie Śląskiej. W tym mieście znaleziono najcenniejszy skarb w historii Polski. Fot. Shutterstock

Środa Śląska znana jest m.in. dzięki najsłynniejszemu polskiemu znalezisku archeologicznemu w dziejach. Osiem tysięcy monet, gotycka korona ślubna i średniowieczna biżuteria – wszystko warte 250 mln zł zostało znalezione 30 lat temu w Środzie Śląskiej podczas prac budowlanych. Skarb Średzki pochodzi z XIV w., a samo miasto lokowano w 1223 r.

Czytaj też: Skarb Średzki – najcenniejsze polskie znalezisko (FILM)

Cieszyn

Średniowieczne miasta w Polsce – Cieszyn
Średniowieczne miasta w Polsce – Cieszyn. Fot. Shutterstock

Znany m.in z rotundy widocznej na banknocie dwudziestozłotowym Cieszyn, założyli trzej bracia: Bolko, Leszko i Cieszko. Byli synami czeskiego księcia Lecha. To tutaj znaleźli źródło zwane później Studnią Trzech Braci i założyli osadę. Ślady osadnictwa w Cieszynie sięgają nawet VI wieku p.n.e. Nowożytny gród powstał w IX wieku, a lokacja miasta nastąpiła w 1223 r.

Czytaj więcej: Cieszyn – jedno z najstarszych miast i jego słynna rotunda

Lwówek Śląski

Lwówek Śląski to przepiękne średniowieczne miasto
Lwówek Śląski to przepiękne średniowieczne miasto. Fot. Shutterstock

Najstarsze średniowieczne miasta w Polsce najczęściej leżą na Dolnym Śląsku, tak jest też z Lwówkiem Śląskim. Zwany jest on Agatową Stolicą Polski. Znajduje się tu wiele zabytków, m.in. świątyni, w tym pochodzący z 1300 r. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Można tutaj podziwiać mury obronne i baszty bramne. Najpiękniejszy jest widoczny na zdjęciu ratusz, którego najstarsze elementy pochodzą z 1480 r.

Lwówek Śląski lokowano na prawie niemieckim przed 1217 rokiem.

Złotoryja

Złotoryja rynek w jednym z najstarszych miast w Polsce
Złotoryja jest oficjalnie najstarszym miastem w Polsce. Lokowano ją przed 1211 na prawie magdeburskim. Fot. Shutterstock

Złotoryja to najstarsze prawnie miasto w Polsce. Lokacja nastąpiła przed 1211 rokiem. To oznacza nadanie praw miejskich, ale w Polsce istniało oczywiście wiele osad na długie lata wcześniej, choć nie były oficjalnie miastami.

Już między VIII do X wiekiem w tych okolicach mieszkali przedstawiciele plemienia Trzebowian. W średniowieczu Złotoryja była ośrodkiem wydobycia złota. Warto zwiedzić tu całą starówkę z zabytkowymi domami, zespół klasztorny franciszkanów, cmentarz z zabytkowymi grobowcami, jak i kościół pomocniczy pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, z 1230 r.

A gdzie Kalisz?

Kalisz uznany jest za najstarsze miasto w Polsce
Kalisz uznany jest za najstarsze miasto w Polsce. Pod jakim względem? Fot. Shutterstock

Zapytacie pewnie – a gdzie Kalisz? Kalisz to najstarsze miasto w Polsce, ale młode duchem – tak reklamują się jego władze. W rzeczywistości lokacja miasta nastąpiła późno, nie jest to najstarsze lokowane miasto w Polsce, a najwcześniej wspominane.

Miasto Kalisz było lokowane dopiero około 1268 roku, a Złotoryja, prawnie najstarsze miasto w Polsce przed 1211 rokiem. Calisia czy Kalis to jednak najwcześniej wspominana miejscowość.

Kalisz był wzmiankowany jako Kalis w Kronice Polskiej Gala Anonima z XII w., a pierwsze zabudowania powstały w latach dużo wcześniejszych. Już w starożytności, około 142 roku naszej ery, geograf Ptolemeusz udokumentował istnienie grodu Calisia.

Na pytanie o to, które miasto w Polsce jest najstarsze, można odrzec: a pod jakim kątem? Kalisz wspominany jest najwcześniej, ale miastem pierwsza oficjalnie została Złotoryja.

Czytaj więcej: Kalisz – najstarsze miasto w Polsce

Najstarsze miasta w Polsce

najstarsze miasta w Polsce poznań
Poznań jest jednym z najstarszych miast w Polsce. Fot. Shutterstock

Wcześniejsze slajdy nie przedstawiają wszystkich 11 najstarszych lokowanych miast Polski pod względem chronologicznym. Wiele miast pominęliśmy, przykładowo obecny na naszej liście Paczków jest dopiero w szóstej dziesiątce najstarszych miast.

Oto najstarsze miasta lokowane w XIII w. w księstwach piastowskich i na Pomorzu Gdańskim:

  • przed 1211 – Złotoryja
  • przed 1217 – Lwówek Śląski, Opole, Racibórz
  • 1217 – Leśnica
  • 1221 – Sobótka
  • 1223 – Cieszyn, Nysa, Środa Śląska, Ujazd
  • 1225 – Biała
  • przed 1226 – Krosno Odrzańskie
  • 1226 – Wrocław
  • przed 1228 – Świebodzice
  • 1228 – Byczyna
  • przed 1231 – Śródka
  • 1231 – Strzelno
  • przed 1232 Głuchołazy
  • 1233 – Nowogrodziec
  • 1234 – Oława
  • 1236 – Gdańsk
  • 1237 – Płock
  • 1237/1238 – Inowrocław
  • 1238 – Nowogród Bobrzański
  • 1239 – Dobrzyń nad Wisłą, Iłża
  • 1241-1244 Koziniec
  • 1242 – Strzegom
  • przed 1243 Sandomierz
  • 1243 – Gniezno
  • 1244 – Sulęcin, Kłobuck
  • 1245 – Milicz, Człopa
  • przed 1248 – Międzyrzecz
  • 1249 – Lubiąż, Namysłów
  • 1250 – Brzeg, Brześć Kujawski, Grodków, Lewin Brzeski, Trzebnica
  • 1251 – Bolesławiec, Chełmża, Kostrzyn
  • 1252 – Cerekwica. Radziejów, Wiązów, Zawonia
  • 1253 – Bochnia, Głogów, Kluczbork, Oleśnica, Poznań, Śrem, Przyłęk, Ziębice, Żmigród
  • 1253–1255 Legnica
  • 1254 – Bytom, Paczków
  • (…)
  • przed 1268 – Kalisz

Miasta lokowane w XIII w. znajdujące się obecnie w Polsce (Top 5)

  • 1233 – Chełmno, Kwidzyn, Toruń
  • przed 1234 – Banie
  • 1234–1239 – Radzyń Chełmiński
  • 1235 – Gubin
  • 1243 – Stargard, Szczecin

W komentarzach wspominacie często inne stare miasta, ale pamiętajmy, że w tym tekście bierzemy pod uwagę datę lokacji.

Weronika Skupin
Weronika Skupin
Redaktor serwisu PolskaZachwyca.pl, która z pasją odkrywa i opisuje kolejne piękne miejsca w Polsce. Częściej wybiera plecak, hostel i eskapady w nieznane miejsca, niż walizkę, hotel i zorganizowane wycieczki. Wieloletnia dziennikarka prasowa. Jest saunamistrzem i startuje w zawodach saunowych. Odpręża się czytając książki, w wolnych chwilach biega. Uwielbia gry planszowe.

11 KOMENTARZE

  1. No dobra, ale jest tutaj jedno ale… To o czym piszesz to nie jest „utworzenie miast” ale przebudowanie ich do poziomu zachodniego. Wcześniej istniały tzw. grody, które są na wszystkich mapach historycznych ukazywane jako miasta (tylko w innej technice i stylu).

  2. Nie jest prawdą, że Kalisz był lokowany w 1268r. – 1268r. to data przed którą na pewno był lokowany bo z tego roku jest źródło które go po raz pierwszy wymienia jako miasto.
    To pokazuje umowność przyjętej klasyfikacji, to co Kamil napisał o grodach to 100% racja.
    Kalisz jest poświadczony w źródle już w II w. n.e. a Długosz nazywa go „najstarszym miastem Polski”. Trudno przypuszczać żeby był młodszy od np. Złotoryi. Z drugiej strony w II w. na terenie Kalisza nie mieszkali Polacy ani nawet Słowianie, a w tym samym czasie na terenie Polski istniały też inne miasta, ale źródła co do nich się nie zachowały (podobnie jak o lokacji Kalisza w XIII (?) w.). Poza tym chwalimy się „oficjalnie” najstarszymi (wg lokacji) miastami, które zarówno w początkach jak i przez większość swojego istnienia nie były polskie.

    • Gród, to pierwotne miasto. Kalisz jest najstarszy- ma najstarszą metrykę pisaną, słuszne jest powołać się na Ptolemeusza. Metryka dowodzi niezbicie- Kalisz jest najstarszym miastem w Polsce.

      • Na mapie u Ptolemeusza pisze Calisia (czyli Silesia) nie jak niektórzy domniemają Kalisia według nowożytnej łaciny – w rzeczywistości to nie było miast tylko prywatna ufortyfikowana faktoria handlowa poza granicami cesarstwa. Jedynym miastem z czasów Rzymskich jest celtyckie Carodunum (Karodunum) później po najeździe Hunów jako miasto Caro (Karo) od roku 874 czyli najazdu Morawian – Krąków -krąg krów . (czyli Kraków).

  3. Lokacja na prawie ……….! A konkretnie najczesciej magdeburskim nie determinuje miasta , jest to tylko czas kiedy wprowadzono na wzor innego miasta podobne sposób zarządzania w już istniejącym miescie. Tyle w temacie

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

NAJPOPULARNIEJSZE