Strona głównaTop 1015 rzeczy, których nie wiecie o Świętokrzyskiem

15 rzeczy, których nie wiecie o Świętokrzyskiem

Znajduje się tu prawdziwe Piekło, zresztą na Łysej Górze też dzieją się dziwne rzeczy. Najbardziej znani mieszkańcy województwa to sołtys Wąchocka, ojciec Mateusz i Koziołek Matołek. Nie wychodzi się na pole, tylko wydzi na płole. Czego jeszcze nie wiecie o Świętokrzyskiem?

Ma Ponidzie, szerzej nieznaną piękną krainę

Ponidzie na terenie Niecki Nidziańskiej świętokrzyskie
Ponidzie na terenie Niecki Nidziańskiej – piękna kraina! Fot. Shutterstock

Ponidzie to piękny region położony w woj. świętokrzyskim z trzema parkami krajobrazowymi. Rozciąga się nad Nidą i ma do zaoferowania pola lawendy jak w Prowansji, rozległe pola i podmokłe łąki, stawy i torfowiska.

Ponidzkie pola uprawiano już tysiące lat temu. To mocno rolniczy region z tradycjami. Ślady osadnictwa sięgają 7,5 tys. lat wstecz. Ponidzie w XVI w. było zamieszkane przez wielu arian, a bracia polscy utworzyli tu największe w Polsce ariańskie księgozbiory.

Czytaj więcej: Ponidzie – piękna kraina z trzema parkami krajobrazowymi

Tutaj rośnie Dąb Bartek

stary dąb bartek najbardziej znane drzewo
Dąb Bartek – nie jest najstarszy w Polsce, ale za to najbardziej znany. Fot. Shutterstock

Dąb Bartek jest jednym z najstarszych w Polsce, choć nie jest najstarszy. Jego wiek szacuje się na ok. 680 lat. Rośnie w leśnictwie Bartków, w województwie świętokrzyskim, niedaleko Kielc. Obwód pnia dębu wynosi 9,85 m.

W Legendach Świętokrzyskich znajdziemy podanie, według którego w środku pnia Jan III Sobieski i Marysieńka mieli ukryć drogocenne skarby. Pochodzenie dwóch figur ukrzyżowanego Chrystusa zawieszonych na pniu także jest zagadkowe. Być może to wotum za ustąpienie epidemii cholery lub zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem albo upamiętnienie dwóch powstańców styczniowych, którzy zostali powieszeni na drzewie.

Czytaj więcej: Dąb Bartek – ciekawostki o pomniku przyrody

Świętokrzyskie ma swoją gwarę

pole koło samsonowa świętokrzyskie
W kieleckim mawiają, że wydzi się na płole, nie wychodzi na pole. Fot. Shutterstock

Gwara kielecka jest bardzo ciekawa. Występują w niej niespotykane formy językowe, mazurzenie, nagłos i bardzo charakterystyczna przestawka. Dlatego mówi się m.in. łodejdź czy łun, zamiast odejdź i on; Hameryka, a nie Ameryka, jigła zamiast igła, rśroda zamiast środa, móld zamiast módl, czy też rźódło zamiast źródło.

Używa się także formy bez zamiast przez (np. bez lato, zamiast przez lato). W kieleckim nie powiemy, że wlazł kotek na płotek, a koteg na płoteg. Kotków zaś nie ma dwóch tylko dwók.

Jest tu jeden z najciekawszych zamków w Polsce

Zamek Krzyżtopór, tajemnicza polska twierdza
Zamek Krzyżtopór, tajemnicza polska twierdza. Fot. Shutterstock

Na uboczu drogi stoją tajemnicze ruiny zamku, w którym nie widać żywego ducha. Ale duchy tam są, oj są. A w środku mnoży się aż od symboliki… I od ciekawostek. Zamek Krzyżtopór powstał dzięki milionowi kurzych jaj, a w sali jadalnej przez szybę w suficie było widoczne wielkie akwarium.

Krzyżtopór uważany jest za największy budynek pałacowy w Europie przed powstaniem Wersalu. Okien było tyle, ile dni w roku, pokoi tyle, ile tygodni, wielkich sal 12, czyli tyle, ile miesięcy. Cztery narożne baszty miały odpowiadać liczbie kwartałów.

Czytaj więcej: Zamek Krzyżtopór – 11 ciekawostek o tajemniczej ruinie

Krzyżtopór to tylko początek ciekawych zamków!

Zamek w Bodzentynie
Zamek w Bodzentynie. Fot. Shutterstock

Jeśli myślicie, że to koniec ciekawych zamków w Świętokrzyskiem, to się mylicie…

Zamek w Szydłowie to warownia pochodząca z XIV wieku warownia, przebudowana w XVI wieku. Część zamku jest zrujnowana. Część zamkowych murów także odbudowano w XX w. i ich rekonstrukcję można oglądać.

W powiecie kieleckim nad Psarką można podziwiać zamek w Bodzentynie. Murowana warownia stanęła w II poł. XIV w. Jednym z ważniejszych wydarzeń był pobyt króla Władysława Jagiełły na zamku w 1410 roku przed bitwą pod Grunwaldem.

Zamek w Chęcinach to średniowieczna, królewska warownia z przełomu XIII i XIV wieku. W 2017 roku odwiedziło ją prawie 190 tysięcy turystów. Był miejscem, z którego wyruszono m.in. na wojnę z Krzyżakami oraz bitwę pod Płowcami. Szczególną popularnością cieszą się lekcje muzealne oraz cykl imprez Noce na Zamku.

Właśnie tutaj można się pośmiać z Wąchocka

Pomnik Sołtysa z Wąchocka
Pomnik Sołtysa z Wąchocka. Fot. Marcin Witkowski, Wikimedia Commons

Jak wygląda Wąchock znany z kawałów? W dowcipach główną rolę odgrywał sołtys. Ogólnie rzecz ujmując, Wąchock nie jest brany przez Polaków zbyt poważnie. Tymczasem to bardzo ciekawa miejscowość. Nie może mieć sołtysa, bo to nie wieś, a miasto. Leży w powiecie starachowickim i mieszka tam ok. 3 tys. osób.

Jest tam pomnik sołtysa, a liczne atrakcje Wąchocka towarzyszą corocznemu Zjazdowi Sołtysów. Choć władzę sprawuje tutaj burmistrz, to sołtysi z innych miejscowości przyjeżdżają, aby zmierzyć się w konkurencjach sprawnościowych i intelektualnych. Niektóre wymagają od nich poczucia humoru.

Czytaj więcej: Miasto, o którym tylko słyszałeś. Jakie są atrakcje Wąchocka?

Aż roi się tu od ruin dawnych hut

Ruiny zakładu wielkopiecowego w Bobrzy
Ruiny zakładu wielkopiecowego w Bobrzy. Fot. Shutterstock

Warto zobaczyć m.in. ruiny walcowni sztabowej w Nietulisku Dużym. Napędzały ją koła wodne zasilane poprzez sieć kanałów. Jak na XIX w. był to potężny zakład wyposażony w 40 par walców i wielkie nożyce. 150 pracowników wyrabiało tu aż 4800 ton walcowanego żelaza rocznie.

Ruiny zakładu wielkopiecowego w Bobrzy można zwiedzać. Zakład miał się składać z pięciu pieców o wysokości 18 m i wielkiej hali odlewni. Zasilać miała go woda spiętrzana przez wybudowaną w pobliżu tamę. Zakład jednak nigdy nie działał: budowa nie została ukończona.

Kolejne ruiny w woj. świętokrzyskim znajdują się w Samsonowie. Włoscy dzierżawcy w XVI i XVII w. zrobili tam z kuźnicy nowoczesny zakład wielkopiecowy. Sprowadził ich król Zygmunt III Waza, a fabryka produkowała metalowe elementy zbrojenia dla wojska: od pancerzy po broń palną. Jan II Kazimierz Waza kazał tam odlewać działa.

Czytaj więcej: Najciekawsze opuszczone fabryki. Piękno w ruinie

To stąd jest Ojciec Mateusz

ratusz i rynek w sandomierzu
Ratusz w Sandomierzu. Fot. Shutterstock

Złośliwi mówią, że w Sandomierzu ma miejsce chyba statystycznie więcej zbrodni niż w samej Warszawie, a może i w Nowym Jorku. Przynajmniej biorąc pod uwagę scenariusz serialu Ojciec Mateusz. Ksiądz na rowerze (w tej roli Artur Żmijewski) niezmiennie ma swój udział w rozwiązywaniu kryminalnych zagadek. Był już porwany, a nawet aresztowany, odbijał z rąk przestępców bliskie mu osoby i ratował z opresji policjantów.

Sandomierz jest piękny, ale w rzeczywistości jest tak niewielki, że serialową zbrodnią można napiętnować chyba każdą uliczkę. Trudno o miejsce, w którym nie pojawiła się ekipa serialu.

Czytaj także: Sandomierz – nasz mały Rzym

Koziołek Matołek także jest z woj. świętokrzyskiego

koziołek matołek
Muzeum Bajki w Pacanowie. Fot. muzeumbajki.com

W woj. świętokrzyskim znajduje się Pacanów, który dzięki Koziołkowi Matołkowi stał się Europejską Stolicą Bajek. Tu w interaktywnym muzeum znajdziemy ziarnko grochu, przez które nie mogła spać księżniczka, piegi z Akademii Pana Kleksa oraz polecimy w kosmos, by spotkać Małego Księcia.

Jest tu jedna z najpiękniejszych wsi w Polsce

atrakcje świętokrzyskiego tokarnia
Tokarnia to wieś idealna. Fot. Shutterstock

Park Etnograficzny w Tokarni jest częścią Muzeum Wsi Kieleckiej w Kielcach. Umieszczono tu nie tylko dawne chaty, ale również małą architekturę taką jak przydrożne krzyże czy kapliczki. Dbałość o detale jest charakterystyczna dla skansenu w Tokarni. Uwaga skupiła się nawet na przydomowych ogródkach – wyglądają dokładnie tak jak dawne fragmenty obejścia.

Park Etnograficzny w Tokarni ma w swoich zbiorach bardzo ciekawy okaz. To zabytkowy wiatrak typu holender. Park może się też poszczycić, jako jedyny skansen w Polsce, w pełni wyposażonym gabinetem i mieszkaniem małomiasteczkowego lekarza z okresu międzywojennego.

Czytaj więcej: Park Etnograficzny w Tokarni – wieś idealna

Znajduje się tu prawdziwe piekło

Skałki Piekło koło Niekłania
Skałki Piekło koło Niekłania. Fot. Shutterstock

Nieopodal miejscowości Niekłań Wielki w Świętokrzyskiem (blisko granicy z woj. mazowieckim) położony jest Rezerwat Skałki Piekło. Zobaczymy tam niezwykłe formacje geologiczne, z którymi związane są ciekawe legendy.

Jak wiadomo, w Górach Świętokrzyskich to Łysica jest siedzibą diabłów. Ale sam Lucyfer zagnał niektóre z nich w skałki blisko Niekłania, by tam składały mu ofiary, zwodziły ludzi błądzących w lesie i straszyły miejscowych gospodarzy. Niektóre z diabłów pouciekały, inne podobno dalej grasują wśród skalnych formacji. Można podobno poczuć ich obecność.

Czytaj więcej: Piekło Niekłańskie – diabelskie skałki, sfinksy i czarty

Na Łysej Górze dzieją się dziwne rzeczy…

turyści idący na łysą górę
Łysa Góra jest bardzo tajemnicza. Fot. Shutterstock

Łysa Góra to wzniesienie zwane Świętym Krzyżem o wysokości nieznacznej, bo jedynie 594 m n.p.m. To najwyższy po Łysicy szczyt Gór Świętokrzyskich. Objęty jest ochroną w ramach Świętokrzyskiego Parku Narodowego.

Żywe są historie o zlotach czarownic i demonów w świetle księżyca. Sabaty na Łysej Górze to tylko legendy ale przez nie czuć w tym miejscu szczególny klimat.

Strzeżcie się dinozaurów

JuraPark Bałtów pterodaktyl
JuraPark Bałtów. Fot. Madaland2

Jura Park Bałtów to wyjątkowy kompleks gdzie powstał pierwszy w Polsce park poświęcony dinozaurom. Jego otwarcie miało związek z odkrytymi w Bałtowie tropami tych prehistorycznych gadów.

Jura Park Bałtów zajmuje powierzchnię ponad 100 hektarów. Od chwili gdy został otwarty w roku 2004, stał się wizytówką województwa świętokrzyskiego. W parku znajduje się około 100 modeli oryginalnej wielkości dinozaurów, które wykonane są ręcznie z dbałością o każdy detal.

Czytaj więcej: Jura Park Bałtów – tu stąpały prawdziwe dinozaury

Nazwa wzięła się od Świętego Krzyża

Sanktuarium na Świętym Krzyżu, czyli Łysej Górze
Sanktuarium na Świętym Krzyżu, czyli Łysej Górze. Fot. Shutterstock

Najbardziej znaną atrakcją Łysej Góry jest sanktuarium i klasztor Misjonarzy Oblatów M.N., także potocznie zwany Świętym Krzyżem lub Bazyliką na Świętym Krzyżu. Znajduje się tu także muzeum parku narodowego oraz centrum nadawcze z masztem o wysokości 157 m.

Nazwa gór Świętokrzyskich nie przyjęła się od razu, gdyż geografowie kłócili się, że żadnych gór tu nie ma – co najwyżej pagórki. Ostatecznie jednak pasmo jak i całe województwo zyskało taką nazwę.

Kielce wbrew pozorom nie są szare i nudne

Amfiteatr Kadzielnia w Kielcach (sprawdzić)

Na terenie Rezerwatu Kadzielnia możemy podziwiać Jezioro Szmaragdowe powstałe po dawnym wyrobisku, Skałkę Geologów oraz kilkadziesiąt jaskiń, które tworzą Podziemną Trasę Turystyczną.

Uwagę w Kielcach przyciąga geopark i pałac biskupów. Kielecki Park Miejski należy zaś do najstarszych w Polsce.

Znajduje się w ścisłym centrum Kielc i po gruntownej rewitalizacji w 2011 r. prezentuje się niezwykle okazale. Rynek także prezentuje się okazale. Przyciąga tam zabytkowa pompa i pręgierz. Na pewno wam się spodoba!

Czytaj także: Darmowe atrakcje Kielc – trzeba je zobaczyć

Weronika Skupin
Weronika Skupin
Redaktor serwisu PolskaZachwyca.pl, która z pasją odkrywa i opisuje kolejne piękne miejsca w Polsce. Częściej wybiera plecak, hostel i eskapady w nieznane miejsca, niż walizkę, hotel i zorganizowane wycieczki. Wieloletnia dziennikarka prasowa. Jest saunamistrzem i startuje w zawodach saunowych. Odpręża się czytając książki, w wolnych chwilach biega. Uwielbia gry planszowe.

1 KOMENTARZ

  1. A gdzie wśród atrakcji jedyny w Europie kompletnie zachowany ciąg technologiczny wytopu surówki oraz unikalny Wielki Piec w Starachowicach? 🙂 warto o tym wspomnieć.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

NAJPOPULARNIEJSZE